vefritið

Sögur úr Andabæ hafa löngum göfgað andann. Ein slík saga hefur leitað á mig æ oftar frá haustinu svo ég ákvað að grafa hana upp. Hún birtist í Myndasögusyrpu númer 10 sem kom út á íslensku árið 1995 og segir frá þremur óprúttnum bræðrum í svínslíki sem gera sig heimakomna í Andabæ.

„Einhver ýldulykt er nú af þessu“
Bræðurnir, Gissur, Grani og Göltur Svínsen, ákveða að setja á fót banka í bænum. „Finnst ykkur ekki þessi elja yndisleg? Hér er skapaður auður til að safna upp og spara!“ segir Grani við komuna í bæinn sem iðar af lífi. „Já, spara – svo að við megum njóta,“ svarar Gissur og glottir. Banki Svínsen-bræðra býður Andbæingum kostakjör, heila tíu prósent vexti á dag. Þótt sumir gjaldi varhug við gylliboðunum komast endur fljótt að því að bræðurnir virðast, merkilegt nokk, standa í skilum. „Sko! Peningarnir vinna fyrir mig! Og hala meira inn með hverjum deginum!“ segir Andrés Önd hróðugur. „Hvernig er þetta hægt?“ spyr Jóakim frændi hans tortrygginn á móti – enda vanur að ávaxta sitt pund á gamla mátann. „Einhver ýldulykt er nú af þessu.“
Með flóknum útskýringum á töfraveröld markaðarins hafa bræðurnir fljótlega sannfært hvern heimamann, þar á meðal ríkustu önd heims, um að selja og veðsetja eigur sínar, stórar sem smáar, og leggja öll auðæfin inn í bankann þeirra. Söguhetjurnar hika ekki einu sinni við að dýfa sér í skuldasúpu svo féð megi vera í friði. „Peningarnir okkar eru of dýrmætir til að greiða með þeim reikninga,“ fussar Andrés þegar honum berst gluggapóstur og fleygir honum út í horn.

Viðskiptum fylgir alltaf áhætta
Tveimur vikum síðar er ævintýrið úti og bæjarbúar koma að lokuðum dyrum hjá banka Svínsen-bræðra. „Þessir bíræfnu bartagrísir hafa ætlað sér þetta frá upphafi! Nú eru þeir örugglega farnir veg allrar veraldar með alla peningana!“ skrækir Andrés af bræði en þegar loksins næst í dindilinn á bræðrunum hafa þeir svör á reiðum höndum: „Eins og þú veist, Jóakim, þá fylgir alltaf einhver áhætta viðskiptum! Því miður mistókust nokkrar fjárfestingar okkar og … satt að segja er ekki eyrir eftir!“ útskýrir Grani Svínsen.

Jóakim spyr að vonum hvernig hægt sé að sólunda níu trilljörðum á hálfum mánuði. Í ljós kemur að stór hluti fjárins fór í svokallað Lukkutuggu-dæmi, eins og Svínsen-bræður kalla það. Það er raunar ekki alvöru fyrirtæki, eins og Grani útskýrir skilmerkilega, heldur tyggjósjálfsali sem bræðurnir seldu sín á milli fyrir stigvaxandi upphæðir þar til markaðsverðið var orðið himinhátt – og þá seldu þeir hann til bankans! Við það bættust þriggja trilljarða launa- og bónusgreiðslur til forstjóranna þriggja og annar litlu lægri fastakostnaður.

Gjaldþrot og örmagna önd
„Það nær engri átt! Það stríðir gegn öllum lögum!“ æpir Andrés. „Þið unnuð ekki fyrir þessu! Þið eruð vita vonlausir! Fyrirtækið fór beint á hausinn!“ Og ekki stendur á svari til leikmannsins frá Svínsen-bræðrum. „Þú þykist þess umkominn að segja stórlöxum sem þéna þrjá trilljarða á ári hvernig þeir eiga að reka fyrirtæki!“ orga þeir og skella upp úr. Og þá er allur vindur úr Jóakim: „Ég missti sjónar á uppruna mínum! Ég byggði auð minn á föstum grunni – hlutum sem ég hafði vit á! Og ég tapaði honum í gróðabralli sem var ofar mínum skilningi – og reyndist vera svikamylla!“ dæsir hann. Og við það stinga Svínsen-bræður af til afskekktrar eyju í Karabíska hafinu þar sem þeir lifa í vellystingum um sinn.

Raunar endar sagan vel og réttlætið nær fram að ganga – svo langt sem það nær. En sú atburðarás sem þangað leiðir hefur því miður á sér slíkan ólíkindablæ að í henni er litla huggun að finna. Enda kannski barnalegt að ætla að fjórtán ára gömul teiknimyndasaga um talandi dýr með pípuhatta geti gefið raunsanna mynd af veruleikanum.