vefritið

Íslendingum þykir vænt um heilbrigðiskerfið sitt. Allir þekkja þó misjafnar sögur af samskiptum við það, sumir segja farir sínar ekki sléttar en flestir (vonandi) myndu játa því að það væri gott. Ýmislegt má vissulega tína til: Hár meðalaldur, lágur mæðra- og barnadauði og fleiri “harðir endapunktar”, en vænst þykir mér um heilbrigðiskerfið vegna þess að það er félagslegt. Þ.e. þörfin á meðferð ræður meiru en geta sjúklingsins til greiðslu fyrir meðferðina.

Einka- hvað?
Ég hygg að flestir séu sammála þessu sjónarmiði, en hvað þegar meðferðarmöguleikar takmarkast ekki af greiðslugetu heldur úrræðum kerfisins til að veita meðferðina? Er betra að geta ekki veitt þarfa meðferð vegna úrræðaleysis en peningaleysis? Eru verkir bærilegri á sósíalískum biðlista en kapítalískum?

Hversvegna þessar vangaveltur? Jú, í Kastljósinu þann 31. ágúst s.l. var rætt við Gunnar Ármannsson fyrrverandi frkv.stj. Læknafélags Íslands vegna áforma fyrirtækisins PrimaCare um byggingu og rekstur einkasjúkrahúss. Skv. fréttinni mun sjúkrahúsið sérhæfa sig í mjaðma- og hnjáliðskiptum, en biðlistar eftir slíkum aðgerðum eru áratugagamalt vandamál hérlendis og erlendis. Og lengjast stöðugt.

Þekki ég þjóðarsálina rétt, óar marga við tilhugsuninni um einkasjúkrahús utan við félagslega heilbrigðiskerfið. Stefnum við þá að tvöföldu heilbrigðiskerfi? Sogar það lækna og stoðstéttir úr ríkisrekna kerfinu? Er siðlegt að gera sjúklinga að féþúfu? Óhugurinn sem þessar spurningar vekja er skiljanlegur, en ég held að hann sé í besta falli óþarfur og í versta falli ótímabær.

25 ára reynsla af “einkasjúkrahúsi”
Ekki veit ég hvort hugtakið “einkasjúkrahús” hefur verið skilgreint í þaula en í mínum huga er átt við sjúkrahús sem ekki er rekið af opinberum aðilum óháð hver borgar fyrir læknisverkin, almannatryggingar eða sjúklingurinn sjálfur. Ef hægt er að fallast á þá skilgreiningu hafa Íslendingar rekið einkasjúkrahús s.l. 25 ár.

Er hér átt við Sjúkrahúsið Vog, rekið af SÁÁ, sem ég veit ekki betur en njóti almenns velvilja í samfélaginu og ekki sé nokkur stemmning fyrir því að leggja stein í götu þess, þvert á móti. Þar fá vímuefnasjúklingar afeitrun og læknishjálp, rétt eins og raunar á deild 33A á LSH. Á veru minni á 33A gat ég ekki séð að hún væri verr kostum eða mannskap búin en aðrar geðdeildir, þangað leitaði fólk af öllum þjóðfélagsstigum og reynsla mín er góð af því að leggja sjúklinga inn á bæði 33A og Vog. Raunar hefur 33A vísað á Vog hitti þannig á að ekki sé laust pláss og omvendt.

Að sjálfsögðu er ekki hægt að alhæfa út frá einu þröngu dæmi en þó verður ekki séð að “einkasjúkrahúsið” Vogur sigti út auðveldustu eða efnamestu sjúklingana, né hafi bestu læknana af Landspítalanum.

Blóðsuga eða blóðgjafi?
Vissulega má færa rök fyrir því að hætta sé á “spekileka” úr opinbera kerfinu í það einkarekna en þó má líka færa rök fyrir hinu: Að einkarekið sjúkrahús styrki hið opinbera. Smæðar okkar vegna eru vissar aðgerðir svo fátíðar að skurðlæknar fá ekki næga þjálfun í þeim hérlendis, eða hafi síður tök á að sinna því best sem þeir gera best. Sömu rök má færa fyrir öðrum læknastéttum. Ef hægt væri að flytja hingað sjúklinga stækkar þýðið og möguleikarnir á aukinni sérhæfingu (les. betri þjónustu) aukast. Hitt er líka til, að sjúklingahópurinn er stór, en kannski ekki nógu stór til að svari kostnaði að byggja nýja skurðaðstöðu fyrir hann. Aftur, ef flytja mætti hingað sjúklinga að utan borgar slík fjárfesting sig frekar upp.

En væri bætta þjónustan þá eingöngu fyrir sjúklinga einkasjúkrahússins? Slíkt þarf engan veginn að vera. Margir sérfræðingar sem eru ráðnir í hlutastarf á Landspítalann starfa einnig á öðrum sjúkrahúsum, s.s. St. Jósepsspítala eða Sjúkrahúsinu á Akranesi. Yrði sú raunin einnig með fyrirhugað sjúkrahús myndu báðir græða.

Eftir stendur þó spurningin hvort siðlegt sé að græða á sjúkdómum fólks. Því er auðsvarað: Já, ef markmiðið er að líkna fólkinu eða lækna (með viðurkenndum aðferðum), greitt sé fyrir unna vinnu eða bindingu og greiðslan innan raunhæfra marka. Væri þessarri spurningu svarað neitandi væri heilbrigðisstéttum um leið gert að vinna þegnskylduvinnu. Einhverjum kann að þykja græðgi að flytja fólk milli landa svo vinna megi sér inn laun fyrir að lækna það, jafnvel á kostnað skattborgara í upprunalandi sjúklingsins. Ætli hinir sömu bölvi læknunum í Boston sem hingað til hafa skorið upp íslensk börn með alvarlega hjartagalla? Eða sýti skattpeningana sem renna í þennan málaflokk?

Markaðsbrestir og markaðslausnir
Nú kynni einhver að ætla að þeim sem hér stýrir penna þætti fátt varhugavert við einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Sú er ekki raunin. Undirritaður er vel meðvitaður um ýmsa “markaðsbresti” í heilbrigðiskerfinu, s.s. hvernig það að geðjast “kúnnanum” geti stangast á við fagmennsku og læknaheitið. Eða ójafnt vægi “kaup- og söluaðila” þar sem sjúklingurinn hefur fá tækifæri til að bera brigður á greiningu eða rannsóknir læknisins. Ennfremur ætti ég afar bágt með að kyngja ef fyrirtæki sem fengi greitt frá ríkinu vissa upphæð fyrir læknisverk borgaði síðan út arð; ég borga ekki skatt í heilbrigðiskerfið til að hann endi hjá fjármagnseiganda.

Hins vegar má ekki missa sjónar á því hvert hlutverk heilbrigðiskerfisins er. Hlutverk þess er ekki að vera ríkisrekið heldur að hjálpa sjúkum, sem mest fyrir sem minnstan pening. Og ef einkarekin eining innan þess getur skilað sömu afköstum og gæðum fyrir lægri upphæð en ríkisrekin þannig að heildarpúlían hafi úr meiru að moða þá væri ábyrgðarhluti að hafna því á hugmyndafræðinni einni. Hvað þá á tímum þar sem niðurskurður hangir yfir?

Reynsla frændþjóða okkar á Norðurlöndum af einkapraxís er heldur ekki sú að félagslega heilbrigðiskerfið þar riði til falls, eru þar þó víða einkarekin sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. Hinsvegar þarf skýran lagaramma og virkt eftirlit með einkarekstrinum. Ennfremur þarf að tryggja að hann vaxi félagslega heilbrigðiskerfinu ekki yfir höfuð og reyni að setja hagsmuni sína framar hagsmunum almennings, rétt eins og bankarnir reyndu með áhlaupum sínum á Íbúðalánasjóð.

Að því sögðu tel ég áætlanir PrimaCare áhugaverðar. En eins og hæstvirtur heilbrigðisráðherra mun ég hafa sitthvað við þær að athuga ef þær grafa undan félagslegum rótum heilbrigðiskerfisins.